Harlingen, proclamatieboeken 1597-1811

Proclamaties zijn de verplichte openbare aankondigingen van de verkoop van huizen. De Proclamatieboeken zijn de registers waarin deze proclamaties werden verzameld. Van Harlingen zijn de proclamatieboeken van 1597-1811 bewaard gebleven, met uitzondering van het ene deel dat gaat over de jaren 1606-1611. Onuitstaanbaar!

De verkoop van een huis moest mondeling worden aangekondigd zodat iedereen die er kennis van wilde nemen, dat kon. Dit aankondigen gebeurde driemaal voor het stadhuis en driemaal in de kerk, steeds met tussenpozen van een week of soms wat langer. De datums werden aangetekend op de betreffende proclamatie. Je kon bezwaar maken als je familielid of naastligger van de verkoper was, je had dan namelijk het recht van eerste koop, het zogenoemde niaar-recht (elders ook wel naasting geheten). Uiteraard moest je wel evenveel of meer bieden en eventueel gemaakte kosten vergoeden.

Omdat het kadaster nog niet bestond werd een systeem gebruikt om panden aan te duiden, dat werkte met straatnamen en naastliggers. Een pand stond aan de noordkant van de Noorderhaven en werd dan bijvoorbeeld in de proclamatie aangeduid als 'ten oosten marten bos, ten zuiden de noorderhaven, ten westen de zeepziederstraat en ten noorden sikko ijzenbeek'. Belangstellenden konden dan precies weten om welk pand het ging en het was wettelijk voldoende dichtgetimmerd om verwarring te voorkomen. In de onderstaande gegevens kunnen personen dus als koper of verkoper vermeld staan, maar ook als naastligger ten noorden, oosten, westen of zuiden.

Het gaat samen om ongeveer 14.000 proclamaties en daarmee is het een zeer rijke bron van gegevens over huizen, bewoners, huizenbezit, staduitleg, ambachten, industrie en welvaart over een periode van meer dan 200 jaar. De kopers uit alle Harlingen proclamaties zijn ooit eens overgenomen, maar de proclamaties bevatten nog veel meer informatie. Met enige regelmaat kom je huisnamen tegen, verdwenen straatnamen, opmerkingen over nieuw gebouwde huizen, ledige plaatsen, kortom een schat aan informatie. Bovendien staan vrijwel altijd de verkopers vermeld, de naastliggers (huisnummers waren er nog niet tot omstreeks 1715) en de verkoopprijzen. De bedoeling is om alle gegevens over te nemen en het project is "onderweg". Maar dat is het al sinds 1994 wegens een chronisch gebrek aan tijd en prioriteit van mijn kant, dus verwacht niet te veel...

Update: In september 2012 is een Werkgroep Archiefonderzoek gestart met het systematisch overnemen van alle relevante gegevens uit alle Harlinger proclamatieboeken. Dit gebeurt mede dankzij de welwillende en belangeloze medewerking van
- Vereniging Oud Harlingen, die de werkgroep onder haar hoede heeft
- Tresoar, dat de proclamatieboeken bewaart en beheert
- Stichting FAF (Freonen fan de Argyven yn Fryslân), die de foto's levert
- het Hannemahuis centrum voor Harlinger cultuur en historie, dat faciliteert met ruimte en kennis
- kleinekerkstraat.nl, dat zorgt voor coördinatie, hulp en publicatie
Vorderingen zullen - in de vorm van een nieuwe pagina - op deze website worden getoond.


Als het aantal akten rond de 14.000 ligt, hoe kunnen er dan nu al meer vermeldingen opgenomen zijn? Dat komt omdat er vaak meerdere kopers zijn (denk alleen maar aan echtparen) en dan wordt de verkoop bij mij tweemaal vermeld. Maar per verkoper wordt de akte ook vermeld en per naastligger ook. Als laatste kunnen nog de genoemde straat, de prijs en eventuele huisnaam vermeld worden. Het totale aantal vermeldingen zal dus (hopelijk) nog flink stijgen.

Een voorbeeld van de tekst van een proclamatie kun je hier zien.

Zoals ook in bovenstaand voorbeeld staat vrijwel altijd onderaan de proclamatie: "Breder de coopbrief van ........", d.w.z. dat er een koopbrief was waarin de ultieme uitgebreide beschrijving van het te verkopen goed en de precieze verkoopvoorwaarden waren vastgelegd. De koopbrieven van Harlingen zijn niet bewaard gebleven, maar de proclamatieboeken vormen een goede kopie.

De verkopen van huizen werden vaak per aanplakbiljet bekend gemaakt om zoveel mogelijk geïnteresserden te trekken. Een afbeelding en de tekst van zo'n aanplakbiljet kun je hier zien, deze is van het pand Noorderhaven 109.

In de lijst hieronder geldt: (wl) = wijlen, (wd) = weduwe/weduwnaar, (mr) = meester, (old) = voormalig

- Gegevens uit bronnen worden zorgvuldig overgenomen, maar lees- en typfouten zijn onvermijdelijk.
- Gegevens die niet in de bron staan maar door mij zijn aangevuld op basis van andere bronnen of andere gegevens uit dezelfde bron, zijn voorzien van een *.
- Gegevens die door mij aangepast of geïnterpreteerd zijn, zijn zoveel mogelijk voorzien van een verduidelijkende toelichting tussen [ ].
- Bij het overnemen van eigennamen is de originele spelling gehandhaafd. Soms is echter te voorzien dat een kennelijke schrijf- of spelfout in de bron een probleem zal geven bij het zoeken naar een eigennaam of bij het maken van een alfabetische index. In zo'n geval is de juiste of meest voorkomende spelling van een eigennaam aangehouden, met toevoeging van een toelichting tussen [ ].
- Bij het overnemen van plaatsnamen, straatnamen en beroepen die in alfabetische indexen terecht komen is voor zover mogelijk de moderne spelling aangehouden, om het zoeken te vereenvoudigen. Mogelijk staat in een bron bijvoorbeeld Doccum, terwijl op deze website Dokkum staat. Zo wordt een glaesemaecker een glasmaker of glazenmaker. Die spelling is voor het doel van deze website (het ontsluiten van bronnen, niet het transcriberen van bronnen) niet belangrijk.


Deze gegevens zijn voor het laatst bijgewerkt op 2017-12-12 20:49:24.





Spring naar: Ua  Ue  Ui  Uo  Uu  Uy  

Voornaam: A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z  

Patroniem: A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z  

Familienaam: A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z  



hoofdvorm
familienaam patroniem voornaam
schrijfvorm
familienaam patroniem voornaam
beroep hoedanig adres  pand  jaar boek folio
, HIELKE u....., hylke gleibakker koper   1692 242 390r
OEBELES, KARST ubles, carst koper Rapenburg   1661 238 96v
BAKKER, TIJS OEBELES bakker, thijs ubles koper   1666 239 62r
BAKKER, TIJS OEBELES bakker, thijs ubles koper Droogstraat   1670 239 220r
OEBELES, WATSE ubles, watse bakker koper   1631 233 8v
OFFES, SCHELTE uiftes, schelte koper Lanen 45   1733 248 174v
UILKES, MEILE uilckes, meyle (pottenbakkerij van) ten zuiden Bildtpoort (gebied)   1678 241 24v
UILKES, DIRK uilkes, dirk koper   1731 247 387v
UILKES, LOLKJE uilkes, lolkjen koper   1774 258 189v
UILKES, MEILE uilkes, meyle koper Achterstraat   1674 240 145r
UILKES, MEILE uilkes, meyle koper Achterstraat   1674 240 145v
UILKES, MEILE uilkes, meyle (pottenbakkerij van) ten zuiden Bildtpoort (gebied)   1681 241 152r
UILKES, SIEBE uilkes, siebe koper   1801 265 668r
UILKES, SIEBE uilkes, sybe ten oosten Hofstraat 21 G-093 1809 268 270r
UILKES, SCHELTE uilks, schelte koper   1723 246 186r
GERLSMA, RUURD ULBES gerlsma, ruurd ulbers koper Zuiderhaven 18   1691 242 345r
ULBES, BEERT ulbes, beert koper   1667 239 87v
ULBES, BRECHTJE ulbes, bregje (wd) koper   1774 258 148v
ULBES, KORNELIS ulbes, cornelis (subst. stadstamboer) turfdrager geniaarde   1735 249 52r
ULBES, KORNELIS ulbes, cornelis koper   1735 249 97r
ULBES, KORNELIS ulbes, cornelis tromslager koper Sint Odolphisteeg 12   1739 250 7v
ULBES, DOUWTJE ulbes, doutjen koper   1777 259 82r
ULBES, HENDRIK ulbes, hendrik (wl) verkoper Zuiderhaven 31 F-107 1809 268 268v
ULBES, HENDRIK ulbes, hendrik (wl) verkoper Zuiderhaven 31 F-108 1809 268 268v
ULBES, JAN ulbes, jan koper Hofstraat 16   1699 244 20r
ULBES, JAN ulbes, jan koper Hofstraat 19   1702 244 178v
ULBES, JAN ulbes, jan bakker koper Grote Kerkstraat 40   1706 244 336v
ULBES, JELTE ulbes, jeltje koper Lanen 76a   1780 259 257r
ULBES, JETSKE ulbes, jets koper   1655 237 26r
ULBES, LIJSBET ulbes, lijsbet koper Snakkerburen (gebied)   1706 245 6r
ULBES, PIETER ulbes, pyter koper   1742 250 233r
ULBES, PIETER ulbes, pyter koper   1767 256 238r
ULBES, REIN ulbes, reyn koper Franekereind 19   1664 238 231r
ULBES, RUURD ulbes, ruurd koper Zuiderstraat   1685 242 61r
ULBES, RUURD ulbes, ruurd geniaarde Noorderhaven   1685 242 87v
ULBES, RUURD ulbes, ruurd koper Zuiderpoort (gebied)   1696 243 257v
ULBES, RUURD ulbes, ruurd koper   1741 250 143v
GERROLTSMA, RUURD ULBES geroltsma, ruurd ulbes koper Zuiderhaven 23   1693 243 15v
ULBES, RUURD ulbes, ruyrd koper Zuiderhaven 18   1676 240 241r
ULBES, RUURD ulbes, ruyrd koper Zuiderhaven 18   1679 241 42r
ULBES, RUURD ulbes, ruyrd koper   1680 241 109v
ULBES, RUURD ulbes, ruyrd koper   1680 241 110v
ULBES, STEFFEN ulbes, steven koper   1717 245 283v
MENALDA, WIEPKJE ULBES menalda, wypkjen ulbes verkoper   1774 258 175r
MENALDA, WIEPKJE ULBES menalda, wypkjen ulbes koper   1775 258 203v
UILKES, ALBERT ulckes, albert koper Noordijs   1626 231 112v
UILKES, FORMER ulckes, former koper Hoogstraat 23   1644 235 140r
UILKES, HIDDE ulckes, hidde koper Voorstraat 75   1630 232 322r
UILKES, MEILE ulckes, meile koper   1659 237 203r
UILKES, DOETJE ulkes, doed koper   1640 234 108r
OEPKES, REIN upckes, rein koper   1653 236 233r
OEPKES, DIRK upkes, dirk koper   1719 246 47v
OEPKES, HAIE upkes, haye koper   1666 239 50v
OEPKES, HAIE upkes, haye koper   1667 239 118v
OEPKES, LIJSBET upkes, lijsbeth koper   1603 228 745r
OEPKES, LIJSBET upkes, lijsbeth koper   1605 228 894r
OEPKES, LOUW upkes, lou koper   1659 237 185v
OEPKES, REIN upkes, rein koper   1659 237 185v
OEPKES, REIN upkes, reyn koper Voorstraat 14   1597 228 86r
OEPKES, REIN upkes, reyn (burgemeester) koper Rommelhaven   1616 230 61r
OEPKES, RIENK upkes, rienck koper   1665 239 12v
, FOPPE ustes, foppe bruidegom   1598 228 234r
, FOPPE ustis, foppe koper Noorderhaven   1616 230 56r
OEBELES, TJEERD uubles, tjeerd koper   1688 242 246v
ULBES, GRIETJE uulbes, gryet koper Brouwersstraat   1597 228 44r
UILKES, TJALKE uulckes, tyalcke gecondemneerde Grote Bredeplaats   1600 228 435r
UILKES, UILKE uulckes, uulcke koper Bildtpoort (gebied)   1598 228 153r
, HILTJE uulcks, hill koper   1597 228 95r
UILKES, JAN uulkens, jan (wd) ten oosten Lanen 52   1633 233 127r
, REIN uupckes, reyn koper   1605 228 964r
, TJEERD uupckes, tyaerd koper Schritsen   1599 228 369r
UILKES, PIEKE uylckes, piecke koper   1605 228 940r
UILKES, MEILE uylkes, meyle bakker koper Bildtpoort (gebied)   1672 240 76v
UILKES, MEILE uylkes, meyle bakker (mr) koper Zoutsloot   1674 240 160v
UILKES, MEILE uylkes, meyle (panwerk van) bakker (mr) ten oosten Zoutsloot   1674 240 160v